Thursday, July 31, 2014

Ֆաթիհ Աքինի նոր գործը «Τhe Cut»

Թրքական ծագումով գերմանացի բեմադրիչ Ֆաթիհ Աքինի նոր գործը «Τhe Cut» Գերմաներէն լեզուով ֆիլմը որուն թեման հիմնուած է Հայոց Ցեղասպանութեան վրայ:

Նազարէթ Մանուկեան ցեղասպանութենէն ետք կ'իմանայ որ իր երկուորեակ դստրերը տակաւին ողջ են:

Տեղէ տեղ կ'անցնի հասնելով մինչեւ Քուպա եւ Ամերիկայի Տագոթա նահանգ փնտռելով իր դստրերը:

Ֆիլմին թրեյլըրը տեսնել հոս՝

http://www.youtube.com/watch?v=rSHl2oZB_VA

Մուազ Ալ Խաթիպ

Կը յիշէ՞ք այս մարդը՝ Մուազ Ալ Խաթիպը:

Ընդդիմութեան ղեկավարն էր անցեալին:

Կոչ կ'ուղղէ Սուրիացիներուն միատեղ աշխատելու:

«Սուրիան վարչակարգէն ու ընդդիմութենէն շատ աւելի թանկարժէք է», կ'ըսէ ան ու կ'աւելցնէ՝ «Վարչակարգը եւ ընդդիմութիւնը պէտք է երկուքն ալ մէկդի կանգնին»:

«Եթէ ամէն կողմ շրջանային ծրագիրի մը հետ կապուած ըլլայ, մենք որեւէ արդիւնքի պիտի չհասնինք»:

«Պէտք է քաղաքական համաձայնութեան գանք եւ պարտադրենք զանիկա վարչակարգին եւ ընդդիմութեան վրայ», կ'եզրակացնէ:

Երանի այսպիսի մարդիկ երկու կողմերուն մէջ իշխանութեան գլուխ ըլլային եւ կարենային գլուխ գլխի տալով արդիական երկիր մը ստեղծել Սուրիոյ բնակիչներուն համար:

Հրաչ Քալսահակեան

إلى متى تسيل دماء السوريين ؟ إلى متى دمار سورية ؟ لماذا لا يجتمع أبناء سورية لإنقاذها ؟ هل صحيح أن سورية في غرفة الإنعاش .. إما أن ترجع إليها الحياة أو يأتيه...

Monday, July 28, 2014

Կը յիշե՞ս

Տէր Խաչատուր Պօղոսեան 

Father Khatchadour Boghossian writes about his memories related to the five men who sacrificed themselves for the Armenian cause in Lisbon. 

1983 ՅՈՒԼԻՍ 27, 
1992, ՅՈՒԼԻՍ 27 
եւ 2014 ՅՈՒԼԻՍ 27

Սիմոն Եահնէեան, Վաչէ Տաղլեան, Արա Քրճլեան, Սեդրակ Աճէմեան, Սարգիս Աբրահամեամին դէմքերուն նայեցայ երէկ Մարսէյլի Պոմոն թաղամասի հայոց եկեղեցւոյն մէջ իմ հոգեւոր եղբայրներուս եւ հաւատացեալներուն հետ Հոգեհանգիստեան պահուն, եւ կը նայէի նաեւ դէմքերը անոնց պատկերները բռնած հինգ պատանի Նոր Սերնդական տղոց, եւ կը յիշէի այն օրը երբ համայն հայ ժողովուրդը մեծ ցաւով սգաց Լիզպոնի հինգ անմահ հերոսներուն նահատակութեան գոյժը: 

Փարիզի եկեղեցին փութացինք ու Ժան Կուժոն թաղին մէջ տեսանք ջահ ու մոմ բռնած սգաւոր հայորդիները: 

Բաժնուած թռուցիկներուն վրայ տրուած էր հետեւեալ պատգամը որ բնաւ չեմ մոռնար,-

-Թող այս դէմքերը քանդակուած մնան ձեր յիշողութեան մէջ: 

-Que ces visages soient (restent) gravés dans vos mémoires: 

Այդպէս եղաւ, դէմքերն ու անունները քանդակուեցան մեր յիշողութեան մէջ: 

Երէկ Մարսէյլի ՀՅԴ ԿԱՄՔ Կոմիտէութեան կազմակերպած Հոգեհանգիստի, ոգեկոչման հանդիսութեան եւ հոգեճաշին առիթով աղօթքին աւարտին երկու խօսք ըսի, եւ հոգեճաշէն ետք երբ կը բաժնուէինք, երիտասարդ տիկին մը մօտեցաւ ու հարցուց` "Կը յիշե՞ս" 

Այս հարցումը այսօր փորձանք եղաւ ինծի, կը յիշե՞ս:

Տարիներ անցեր են, մարդոց դէմքերը փոխուեր են դուն փոխուեր ես, տարիներով իրարմէ հեռու ապրած էք, եւ ահա, կը յիշե՞ս՝ Տասնեակ մը հայրենակիցներու այս հարցումը չարչարեց զիս, Պէյրութէն, Հալէպէն, Նիսէն, Մարսէյլէն, Կապոյտ Խաչի "Հ. Օ. Մ.ի Պէլֆոնթէնի հայ մանուկներու ամառնային կայանէն:

Այս հայկական գեղեցիկ խաչը վզին կրող վայելուչ տիկինը, ըսաւ որ տարիներ առաջ այսօրուան պէս հաւաքոյթի մը իրմէ խնդրած էի որ ֆրանսերէնով Լիզպոնի Հայ Դատի Բագինին զոհուած հյինգ տղոց մասին խօսի, եւ ինք խօսած էր, եւ անկէ ի վեր բնաւ չէր մոռցած այդ օրն ու պահը, երբ այսօրուան պէս 27 Յուլիս 1992ին ինք երիտասարդ խմբապետուհի աղջիկ, ու ես շատ աւելի երիտասարդ քան հիմա, Պելֆոնթէն գացած էինք հայ պատանիներուն հետ արձակուրդի ամիս մը անցնելու համար: 

Նախապէս իբրեւ խմբապետ երկու անգամ հոն գացած էի 1975ի եւ 1976ի ամառներուն, ու հիմա քահանայ ձեռնադրուելէս առաջ կրկին հոն պիտի ըլլայի անմեղ կատակի մը հետեւանքով, հիանալի մանուկներու եւ երիտասարդ խմբապետ խմբապետուհիներու հետ անմոռանալի պահեր անցնելու, երիտասարդութիւնս կարօտով վերագտնելու. կ'ուզէի` տեսնել թէ մեր մանուկներն ու պատանիները ինչպէս կ'ապրին, ինչպէս կը խօսին կը խնդան, կը խաղան, պտոյտի կ'երթան, կը ճաշեն, կ'երգեն ու կը պարեն, եւ այդ ամառ ուխտ ըրի որ բոլոր երգ ու պարերու հաւաքոյթներուն ներկայ պիտի ըլլամ ու կուշտ մը պարեմ իրենց հետ, որովհետեւ գիտէի որ քահանայ ձեռնադրուելէս ետք այլեւս պարել չկար ինծի...: 

Հազիւ երկու խօսք խօսած էինք այս անցեալի երիտասարդ պաշտօնակցուհիիս հետ Լիզպոնի մեր անմահանուն երիտասարդներուն նահատակութեան հետ կապուած յիշատակերուն մասին, պէտք եղաւ կտրուիլ անցեալի այդ յուշէն ու կրկին բաժնուիլ մէր մէջ պահելով 27 Յուլիսի հաղորդութեան խորունկ խորհուրդը...:

-Թող այս դէմքերը քանդակուին ձեր յիշողութեան մէջ: 

Այս դէմքերն ու անոնց տէրերուն անունները, այո, քանդակուած են մեր բոլորին յիշողութեանը մէջ, եւ շաղախուած են` հայոց պատմութեան հետ:

Տոքթ. Խաչատուր Աւագ Քահանայ Պօղոսեան
Նիս, 28 Յուլիս 2014

Մեկնաբանութիւններ՝

Vahe H. Apelian՝ Հոգեմաշ իրողութիւն մը եղած է ինծի համար այս հինք երիտասարդներուն մահերը: Անձնապէս չեմ ճանչցած իրենց եւ կամ իրենց ծնողքներուն: Մայրս կը պատմէր որ իրենցմէ մէկը շրջան մը իր աշակերտներէն եղած է: Հոգեմաշ իրողութիւն մը քանի որ անկարելի է չգնահատել այս տղոցը պատրաստակամութիւնը: Բայց չեմ կրցած գնահատել այս հինգ երիտասարդներուն այս ուղղիին մէջ դնողները: Տարեց մը այս տղոցը մէկտեղեց, մարզեց, զինեց, բայց ճամբեց ստոյգ մահուան: Չեմ կրնար ներել այդ:

Serop Sahagian՝ ՎԱՀԷ՛ հակառակ այն իրողութեան որ այս տղաքը նախ քան իրենց սրբազան զոհաբերումը, կատարած են իրենց ուխտադրութիւնը մինչեւ մահ տողանցելու՛ հակառակ որ այդ ուխտադրութիւնը շատ մանրամասնօրէն նկարահանուած է, ինձ համար ալ դժուար է հաշտուիլ այդ ձեւի զոհաբերման փաստի հետ ու այդ մէկին առաջնորդող տուեալներուն հետ, ու մինչեւ պահս միտքս կը չարչարէ այդ՛ թէ այս տղաքը ի սկզբանէ արդեօք որոշած էին իրենց գործողութեան այդպիսին յանգում , թէ այդ պարզապէս «թէքնիք» մասնագիտական բացթողման մը արդիւնք էր: Այդ մէկը հաւանաբար երբեք չյստականայ, փաստը կը մնայ այն որ յաւէտ պէտք է խոնարհիլ այս տղոց յիշատակին առաջ որպէս օրերիս անզուգական մատաղները հայոց զոհասեղանի: ԽՈՒՆԿ ՈՒ ԱՂՕԹՔ ԱՆՈՆՑ ՅԻՇԱՏԱԿԻՆ:

ՆՈՂԿԱ՞Լ

Երեւանցի ծանօթներ զիս ճաշի հրաւիրած էին: Օրը Կիրակի էր, տարին 1991, երբ այսօրուան ծաղկավաճառները դեռ չէին ժամանած: Վարորդը զիս վերջապէս տարաւ Փակ շուկան, որ գոց էր, քանի որ ժամը 15.00-ի մօտերն էր: Դրան առջեւ նստած ծաղկավաճառուհին ունէր կոթերը 1 մեթրնոց, թորմած քանի մը տասնեակ մեխակ: Հաւանաբար վերջին կարելիութիւնս էր փունջ մը գնելու, ուրեմն մօտեցայ և երկչոտ՝ «Բարեւ ձեզ» մը ըսի. պատասխանը՝ «Ախպա՞ր ես» եղաւ: «Չէ՛, քո՛յրիկ եմ» ըսի: «Ախպարական ես խօսում, էլի՛» պատասխանեց...: Ճարս հատած, զատեցի քանի մը մեխակ ու դրամապանակս հանեցի, որպէսզի վճարեմ. «Կանաչ փող չունե՞ս» ջերմօրէն հարցուց հայրենակցուհիս: Առաջին օրերս էին հայրենիքի մէջ: Դեռ ո՛չ ոք ինծի չէր բացատրած, թէ որքա՜ն «Նողկալի են սփիւռքահայերը»: (Ծանօթութիւն՝ կարդալ Անժելա Բարսեղեանի գրութիւնը):

Պատմական նկարներ Լիբանանի հայ երեսփոխանական կեանքէն

Քանի մը նկարներ երբ Լիբանահայ գաղութը կը գտնուէր իր քաղաքական ացդեցութեան գագաթնակէտին՝ նախքան Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմը: 

Պատերազմէն առաջ տեղի ունեցած վերջին երեսփոխանական ընտրութեան առաջին անգամ ըլլալով կուսակցութիւնը (Դաշնակցութիւն) կրցաւ ապահովել աւետարանական համայնքին համար հայ ներկայացուցիչ Լիբանանի խորհրդարանէն ներս, յանձին Հոգեբոյժ Անդրանիկ Մանուկեանին: Իսկ բժիշկ Մելքոն Էպլիղաթեանը հանդիսացաւ միակ կուսակցականը եւ հայ երեսփոխաններու կազմի ներկայացուցիչը:

Լիբանանի Հ.Յ.Դ. Զաւարեան ուսանողական Միութիւնը կացմակերպեց պարահանդէս ի պատեւ Հայ թեկնածուներուն ինչպէս նաեւ ընտրութենէն ետք ժողովրդային հաւաք:

Քանի մը նկարներ այդ օրերէն՝

Ձախէն-աջ: Տիկ. Էպլիղաթեան, Սուրէն Խանամիրեան, Արփի Պաղտասարեան Շահինեան (Զաւարեան Ուսանողական Միութեան Վարչական), Վահէ Աբէլեան (Զաւարեան Ուսանողական Միութեան ատենապետ), Տէր և Տիկ. Արա Երեւանեան:


Ձախէն-աջ: Եդուարդ Փամպուկեան, Տէր և Տիկ. Անդրանիկ Մանուկեան, Տէր և Տիկ. Մելքոն էպլիղաթեան, Սուրէն Խանամիրեան, Արփի Պաղտասարեան Շահինեան (Զաւարեան Ուսանողական Միութեան վարչական, այժմ Ֆրանսա), Վահէ Աբէլեան (Զաւարեան Ուսանողական Միութեան ատենապետ, այժմ ԱՄՆ), ոտքի Սագօ Քարքոտորեան (այժմ Լոս Անճելըս):



Յետ ընտութեան ընդունելութիւն, ձախէն աջ ոտքի: Ցոլակ Թիւթէլեան (Պուրճ Համուտի Քաղաքապետ), Յովսէփ Սէֆէրեան (այժմ Հայաստան), Անդրանիկ Մանուկեան, Սուրէն Խանամիրեան, Մելքոն Էպլիղաթեան, Սարգիս Քարքոտորեան, Արփի Պաղտասարեան Շահինեան, անծանօթ, Կարօ Սասունի, Մարի Պաքքալեան Արեւեան, Խաչիկ Պապիկեան: Նստած՝ Յովսէբեան, անծանօթ, Տատոյեան, Եդուարդ Էլոյեան,անծանօթ, Հուրի Բանեան - Պօյամեան (այժմ տնօրէնուհի Պոսթոնի Սուրբ Ստեփանոս Ազգային վարժարանի), Վահէ Աբէլեան, անծանօթ, անծանօթ:



Vahe Apelian provides photos from the Armenian Lebanese parliamentary life in Lebanon before the Civil War 1975. This was the last elections before the war and the zenith of the Armenian political activity in Lebanon. In the photos you will find well known personalities such as Melkon Eblighatian, Antranig Manougian, Souren Khanamirian, Ara Yerevanian, Khachig Babigian, Garo Sasouni, Edward Eloyan, Arpi Baghdasarian and Vahe Apelian. 

First Appeared on Aleppo Armenians Facebook Page (Azad-Hye.net / ArmenianCultural.com)


Զբոսաշրջություն


Զբոսաշրջություն

Մերի Մարտիրոսյան

Ազատ-Հայ

Լիարժեք հանգիստը լավ աշխատելու հիմնական գրավականներից է: Իհարկե, սոցիալական վիճակից ելնելով, ոչ բոլոր հայաստանցիներն են կարողանում ամռանը հանգստանալ, դրա շուրջ անգամ հայտնի հումոր են հորինել. Հայաստանում միայն հարուստներն են հանգստանում: Ըստ նույն անեկդոտի` միջին խավը գերադասում է արտերկրում հանգստանալ:

Իսկ որտե՞ղ են այս տարի նախընտրում հանգստանալ մեր հայրենակիցները: Պարզվում է`նախասիրությունները չեն փոխվել: Հանգստի են մեկնում հիմնականում Վրաստան, Հունաստան, Կիպրոս, Անթալիա, ավելի մեծ միջոցների դեպքում`Իտալիա, Իսպանիա, Ֆրանսիա եւ եվրոպական այլ երկրներ:

Տուրիստական գործակալություններում նշում են, որ այս տարի եվրոպական երկրներում հանգստանալ ցանկացողների թիվը նվազել է: Պատճառը վիզաների հետ կապված քաշքշուկներն են:

Ինչեւէ, պարզվում է`պատմական նշանակություն ունեցող երկրներից հայերը հաճախ նախընտրում են Եգիպտոսը: Տուր-օպերատորները նշում են, որ օրինակ, Դուբայում մոտ 750-800 դոլարի դիմաց կարելի է մեկշաբաթյա հանգիստ անցկացնել`բարձրակարգ երկտեղանոց հյուրանոցով եւ մեկանգամյա սննդով: Բուլղարիայում հանգիստը կարժենա շուրջ 1000 եվրո, իսկ Իսպանիա եւ Իտալիա մեկնողները պետք է ծախսեն մոտ 1300 եվրո:

Վրաստանն այս տարի եւս զբաղեցնում է հանգստյան ամենապահանջված գոտիների առաջին հորիզոնականը: Մեկ անձի 7-օրյա հանգիստը սկսվում է 50.000 դրամից, ներառյալ`հյուրանոցի օրավարձը, սնունդը եւ ճանապարհածախսը: Այս երկրում հանգստացողների մեծ թիվը պայմանավորվում է ոչ միայն գնի մատչելիությամբ, այլեւ ծովի առկայությամբ:

Վիճակագրությունը փաստում է, որ Աջարիա մեկնողների թիվը կազմում է մոտ 60-ից 70.000: Հայերն այստեղ մեկնում են գնացքով, ավտոբուսով, կամ էլ`սեփական մեքենայով:

Հատկանշական է, որ 2012 թվականի հունվար-սեպտեմբերին մեր երկիր է ժամանել է 603.074, զբոսաշրջիկ, 2011-ի նույն ժամանակահատվածի համեմատ արձանագրելով զբոսաշրջիկների 9,4 տոկոս աճ,- փաստում է վիճակագրությունը: Սակայն հստակ չէ`որպես զբոսաշրջիկ հաշվում են բոլոր Հայաստան ժամանողներին, թե հենց հանգստի նպատակով եկողներին: Զբոսաշրջիկների թիվը մեր երկրում կտրուկ աճում է փառատոնների, ինչպես օրինակ Ախթալա քաղաքում անցկացվող ավանդական ուտեստների եւ Արենի գյուղում` Գինու փառատոնի ընթացքում, Գյումրիում էլ շուտով անց է կացվելու զբոսաշրջային մեծամասշտաբ փառատոն, որը եւս մեկ անգամ զբոսաշրջիկների ուշադրությունը կսեւեռի մեր երկրի`մասնավորապես ավանդույթներով հարուստ Գյումրի քաղաքի վրա:

Մասնագետները վստահեցնում են. նպատակաուղղված ջանքերի դեպքում Հայաստանն էլ շուտով կդասվի այն գայթակղիչ երկրների ցանկին, որտեղ հանգստանալը կլինի ոչ միայն հաճելի, այլեւ`մատչելի: 

http://www.azad-hye.net/news/viewnews.asp?newsId=621ajgs41

 

Sunday, July 27, 2014

Ո՞ՒՐ ԿԸ ԿԱՅԱՆԱՅ ՀԱԼԷՊԱՀԱՅ ԳԱՂՈՒԹԻՆ ԱՐԺԷՔԸ

ԼԵՒՈՆ ՇԱՌՈՅԵԱՆ

Հալէպ

ՄԱՍ - 1

Այսպիսի հարցումի մը դէմ յանդիման չէինք գտնուած առ այսօր։

Հալէպը, ամբողջ արտասահմանի ու Հայաստանի համար, քիչ մը կղզիացած, ինքնամփոփ, աւանդապահ գաղութ մըն էր, որ չունէր Փարիզի, Լոս Անճելըսի կամ նոյնիսկ Պէյրութի հմայքն ու համբաւը։ Պէյրութցիք, զորօրինակ (թող ներողամիտ ըլլան), մի՛շտ ալ Հալէպին կը նայէին որպէս…յետամնաց գիւղ մը։ Իբրեւ մխիթարական շքանշան՝ բոլորին կողմէ մեր լամբակին անցուեր էր «Մայր գաղութ»ի ոսկեայ պիտակը, ու մենք ուրախ էինք ատով…։

Վերջին երեք տարիներու Սուրիոյ պատերազմական աննախադէպ իրադարձութիւնները սակայն, մանաւա՛նդ Քեսապի խորհրդաւոր անցուդարձերը, ինչպէս նաեւ Հալէպի ողբալի վիճակն ու Նոր Գիւղի դիտաւորեալ ռմբակոծումն ու համատարած քանդումները՝ լուսարձակի տակ առին մեր երբեմնի շէն ու «երազային» ոստանը։ Ամէն ոք սկսաւ ողբալ «Մայր գաղութ»ի հաւանական կորուստը։ Հայաշխարհը զօրաշարժի ենթարկուեցաւ՝ փրկելու համար Հալէպը, պահպանելու համար հալէպահայ արժէքները…։

«Կոտրելէն ետք»…։

Կեանքի փիլիսոփայութեան անխախտ օրէնքն է։ Բանի մը արժէքին կը գիտակցինք՝ զայն կորսնցնելէ ետք…։

Բայց եկէ՛ք խորհրդածենք միասնաբար,- Ո՞ւր կը կայանայ հալէպահայ գաղութին արժէքը։ Որո՞նք են այս գաղութին առանձնայատկութիւնները, որո՞նք են անոր առաւելութիւնները՝ միւս գաղութներուն վրայ։

Շատ հպանցիկ ու արագ մատնանշումներ պիտի ընեմ միայն, թողլով որ մեր ընթերցողները իրե՛նք աւելիով արծարծեն նիւթը, ջանան իրենց մեկնաբանութիւններով կամ խոհերով՝ ամբողջացնել իմ գծած շրջածիրը։

Սկսինք հալէպահայ գաղութին ԿՐՕՆԱԿԱՆ-ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՆ կեանքէն.-

Հալէպ իր մէջ ունի քրիստոնեայ 11 համայնքներ, որոնց երեքը հայ յարանուանութիւններն են (Առաքելական, Կաթոլիկ, Աւետարանական)։ Լա՛ւապէս կազմակերպուած համայնքներ են երեքն ալ, գործելու լայն հնարաւորութիւններով օժտուած։

Հալէպահայ կրօնական-եկեղեցական կեանքը մի՛շտ եղած է աշխոյժ եւ օրինակելի։ Ս. Քառասուն Մանկանց եկեղեցին ունի աւելի քան 500 տարուան անցեալ։ Մեր եկեղեցիները լեցուն եղած են միշտ՝ Կիրակի ու տօնական օրերուն։ «Խուռներամ բազմութիւն» բացատրութիւնը ամէնէն շատ Հալէպի եկեղեցիներուն կը պատշաճէր։

Օ՜, անգամ մը փորձէիք ներկայ ըլլալ Մեծ Պահոց Արեւագալի արարողութիւններուն։ Պիտի զմայլէիք։ Մեր կամաւոր բազմանդամ Դպրաց Դասերը («կամաւոր» բառը կը շեշտեմ, որովհետեւ Եւրոպա ու Ամերիկա՝ դպիրներն իսկ կը…վճարուին) կը թնդացնեն եկեղեցին՝ իրենց երգեցողութեամբ։ Պսակի ու մկրտութեան համար՝ ամիսներ առաջ տեղ ու ժամ պիտի որոշէիք. այնքա՜ն շատ էին ատոնք…։

Կրնամ պնդել, որ հալէպահայոց եկեղեցական կեանքը, իր ճոխութեամբ ու աւանդապահութեամբ, կը զիջէր մի միայն Պոլիսին։

Մենք եկեղեցական հարուստ կեանք մը ունէինք այստեղ։ Ի զուր չէր, որ Անթիլիասի միաբանները ստէպ կը սիրէին Հալէպ գալ ու պատարագել…։ Իսկ կաթողիկոսներն ալ՝ առիթներ կը ստեղծէին ՀՈՎՈՒԱՊԵՏԱԿԱՆ այցեր շնորհելու։ Ո՛չ մէկ գաղութ կրնար կարգաւորել-կազմակերպել այն ԱՐՔԱՅԱՎԱՅԵԼ ժողովրդային ընդունելութիւնները՝ զորս Հալէպ կ՛իրականացնէր իր հովուապետերը ընդունելու համար…։ 

ՄԱՍ - 2

ՀԱՄԱՅՆՔԱՅԻՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊԵԱԼ ԴՐՈՒԹԻՒՆ ՄԸ

Հալէպահայ գաղութին այսօրուան եկեղեցական աշխոյժ կեանքը (որուն մասին խօսեցանք երէկ), անտարակոյս, մէկ երեսն է միայն ՀԱՄԱՅՆՔԱՅԻՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊԵԱԼ ԴՐՈՒԹԵԱՆ մը, որ սերունդէ սերունդ մեզի փոխանցուած է ԺԹ. դարու վերջին տասնամեակներէն սկսեալ…։

Այո՛, շուրջ մէկուկէս դարէ իվեր Հալէպի թեմական-համայնքային կեանքը կը շնչէ 1863-ի (Պոլսոյ մէջ ընդունուած) Ազգ. Սահմանադրութեան սկզբունքներուն հետեւողականութեամբ, գէթ իր հիմնական կէտերուն մէջ։

Ըստ այդ վաղեմի դրութեան, Ազգ. Առաջնորդարանը կեդրոնն ու պաշտօնական ներկայացուցիչն է հայ համայնքին, յաչս պետութեան։ Թեմակալ առաջնորդը «հոգեւոր պետ»ի իր բնականոն հանգամանքին զուգահեռ՝ նա՛եւ «ազգապետ»ն է համայնքին։ Ու կը կրէ իր այս նոյնքան պատասխանատու հանգամանքին բոլոր պարտաւորութիւնները։ Ներկայացուցչական իւրայատուկ դրութիւն մըն է ասիկա, Օսմանեան օրերէն ժառանգուած, որ ունի ԴՐԱԿԱՆ երեսներ, թէ՛ համայնքին զաւակները առանցքի մը շուրջ համախմբելու տեսակէտէն, թէ՛ ալ պետական-պաշտօնական բազմադիմի շրջանակներու հետ յարաբերելու, երկխօսութիւն հաստատելու դիտանկիւնէն։

Ազգ. Առաջնորդարանի վարչամեքենան, եթէ մօտէն սերտուի, իսկապէս՝ «պետութեան մէջ պետութիւն մը»ն է, այս բացատրութեան ամէնէն ազնիւ ու դրական իմաստովը (ժամանակին, Սուլթան Համիտ մեր Ազգ. Սահմանադրութիւնը կախակայեց ու տարիներով անգործութեան մատնեց՝ պատճառաբանելով որ անիկա «պետութեան մէջ պետութիւն մը» գոյացուցեր է…)։

Իր օրէնսդիր Գաւառական (երեսփոխանական) Ժողովով, անկէ բխած Քաղաքական ու Կրօնական Ժողովներով (գործադիր մարմիններ), Ուսումնական, Դատաստանական, Տնտեսական, Կրօնա-բարոյական դաստիարակութեան, Ընկերային ծառայութեան Խորհուրդներով, Կալուածոց Յանձնախումբով եւայլն, համայնքային այս վարչամեքենան կրնայ նախանձը շարժել ոչ միայն սփիւռքի միւս գաղութներուն, այլեւ՝ տեղաբնակ միւս համայնքներուն, իսլամ թէ քրիստոնեայ…։

Բարոյական մեծակշիռ հարստութիւն մըն է ասիկա, որ միաժամանակ ՋԻՂՆ ու ԶՍՊԱՆԱԿՆ է գաղութային եռուն կեանքին…։

Բաղդատեցէ՛ք այս պարագան Հիւսիսային Ամերիկայի, Լատին Ամերիկայի, Ֆրանսայի, Անգլիոյ, Աւստրալիոյ հայագաղութներուն հետ, ու շօշափելիօրէն պիտի տեսնէք ակներեւ տարբերութիւնը։

Զորօրինակ, 300-400 հազար հաշուող Ֆրանսահայ գաղութին թեմական-համայնքային կեանքը որքա՜ն մեղկ է, թոյլ, վատոյժ։ Դեռ նոր-նոր, սա վերջին քանի մը տարիներուն, Ֆրանսահայերը սկսան քայլեր առնել սեփական թեմական կանոնագրութիւն մը մշակելու ուղղութեամբ, կազմեցին Կրթական Խորհուրդ մը եւայլն…։

Համայնքային կեանքը ՈՂՆԱՅԱՐՆ է հալէպահայ գաղութին։

Տակաւին, մեր երէցները յաճախ պատմած են մեզի, որ համայնքային կեանքը քիչ մը աւելի «եփուն» էր Հալէպի մէջ տասնամեակներ առաջ։ Այս առթիւ, կը յիշեմ կարդացած ըլլալ Անդրանիկ Ծառուկեանի շահեկան մէկ յօդուածը հին «Նայիրի»ներուն մէջ, ուր ան կը պատմէր, թէ իբրեւ երիտասարդ լրագրող՝ ի՛նչպէս ներկայ կ՛ըլլային (ինք եւ ուրիշներ) Հալէպի Ազգ. Գաւառական Ժողովի դռնբաց նիստերուն ու հետաքրքրութեամբ կը հետեւէին դահլիճին մէջ դէմ դիմաց բազմած ԵՐԿՈՒ ՀԱԿԱԴԻՐ ՃԱԿԱՏՆԵՐՈՒ շինիչ բանավէճերուն…։ Ասիկա 40-ական թուականներուն էր։ Ընտրական սնտուկներ, ժողովական թեկնածուներ, ընտրացանկեր, քուէախոյզ անաչառ յանձնախումբեր, ընտրեալներ ու պարտեալներ կային…։

Տասնամեակներու սահանքին հետ շատ ջուրեր հոսած են անշուշտ կամուրջին տակէն։ Հիմա պատկերն ու գոյնը կրնայ նոյնը չըլլալ, թէեւ «սնտուկ»ները մի՛շտ ալ կան ու պիտի ըլլան…

Հալէպահայ գաղութը իր համայնքային դրութեամբ իսկ՝ ուժ մը, արժէք մը կը ներկայացնէ։ 

ՄԱՍ - 3

ՄԵՐ ԱՆՓՈԽԱՐԻՆԵԼԻ, ԱՆՆՄԱՆ ԴՊՐՈՑՆԵՐԸ - 3

Հալէպը կրնա՞յ շնչել, կրնա՞յ ապրիլ առանց իր դպրոցներուն։

Երեւակայելն անգամ կարելի չէ։ Առանց դպրոցական իր աշխոյժ ու կենսատու ցանցին՝ Հալէպը կը կորսնցնէ իր բովանդակ փայլքը։ Հալէպը կ՛անշքանայ…։

Սխալած պիտի չըլլանք, եթէ ըսենք որ Հալէպի հայկական վարժարանները գաղութին ԹՈՔԵՐՆ ԵՆ։ Առանց անոնց՝ բոլորս շնչահեղձ կ՛ըլլանք։

Եւ ի՜նչ պանծալի դպրոցներ,- Քարէն Եփփէ Ազգ. Ճեմարանը, պատմական Հայկազեանն ու Սահակեանը, նորակառոյց Կիւլպէնկեանն ու Կրթասիրաց-Չէմպէրճեանը, Լազար Նաճարեանն ու Կիլիկեանը, Մխիթարեանն ու միւսները…

Մեզի՝ հալէպահայերուս համար, շատ ընտանի ու սիրելի տեսարան մը կայ։ Կրթական տարեշրջանի ամբողջ տեւողութեան, այս վարժարաններուն օթօքարները (որոնց երկաթեայ մարմնին վրայ խոշոր գիրերով ու հայերէնով արձանագրուած է դպրոցին անունը) կը շրջին թաղէ թաղ, կը կտրեն քաղաքին հրապարակներն ու պողոտաները եւ աշակերտները հաւաքելով՝ դպրոց կը բերեն…։

Ես մի՛շտ ալ անօրինակ յուզում մը կ՛ապրիմ այս պատկերին դիմաց, որովհետեւ մեր դպրոցները կը նմանցնեմ ՓԵԹԱԿԻ մը, ուր ամէն առտու մեղուները մուտք կը գործեն կարգապահօրէն ու կը ձեռնարկեն ՄԵՂՐԻ պատրաստութեան։ Եւ Հալէպի մեղրը՝ արդար է ու անխարդախ…։

Մեր այդ մեղրէն մենք մի՛շտ ալ բաժին կը հանենք արտասահմանի մեր արիւնակիցներուն։ Մեր մեղրը բոլորի՛ն կը բաւէ…։

Սփիւռքի մեծ ու փոքր գրեթէ ամէն գաղութ ունի իր դպրոցը կամ դպրոցները,- Պոլիսը, Պէյրութը, Թեհրանն ու Գահիրէն, Աթէնքը, Մարսէյլն ու Փարիզը, Լոս Անճելըսն ու Մոնրէալը, Սիտնին ու Պուէնոս Այրէսը։

Բայց համարձակութիւնը պիտի ունենամ պնդելու, թէ վերոնշեալ քաղաքներու (ներառեալ՝…այժմու դիմափոխուած Պէյրութը) դպրոցներէն գրեթէ ո՛չ մէկը կրնայ մրցիլ Հալէպի վարժարաններուն հետ՝ ՀԱՅԵՑԻ ԴԱՍՏԻԱՐԱԿՈՒԹԵԱՆ եւ ՀԱՅԵՐԷՆԻ ՋԱՄԲՈՒՄԻ դիտանկիւնէն։

Կրնա՞ք սփիւռքեան ուրիշ վարժարան մը (իբրեւ միջուկ եւ դերակատարութիւն) համազօր նկատել, զորօրինակ, Հալէպի Ճեմարանին…։ Կամ կրնա՞ք ցոյց տալ սփիւռքեան ուրիշ դպրոց մը, որ Հալէպի Հ.Բ.Ը.Մ.ի Լ.Նաճարեան-Գ. Կիւլպէնկեան Կեդր. վարժարանին նման ունենայ 1400 հայ աշակերտ…(այս թիւը երկրին այժմու պատերազմէն առաջ էր անշուշտ)։

Հայախօսութիւնը (որքան ալ որոշ ընկրկումներ ապրի ատիկա)՝ համատարած է մեր դպրոցներէն ներս թէ դուրս։

Ոմանք կրնան գանգատիլ, ըսելով թէ Կրթ. Նախարարութիւնը «սեղմած» է հայերէնի դասապահերը՝ կրճատելով ու նուազեցնելով անոնց թիւը։

Ո՛չ։ Մեր համեստ կարծիքով՝ ճիշդ ու անվրէպ դիտարկում մը չէ ասիկա։ Հայոց լեզուն ու գրականութիւնը մի՛շտ ալ գրաւած են իրենց արդար տեղը մեր դպրոցներու խճողեալ դասացուցակներուն մէջ, ու կ՛աւանդուին գուրգուրանքով եւ պատշաճօրէն։

Իսկ եթէ ունինք քանի մը հայ դպրոցներ, որոնք ԿԱՄՈՎԻՆ կրճատած են հայերէնի դասապահերը կամ ԼՐԻՒ ՋՆՋԱԾ ԵՆ զանոնք դասացուցակէն (իբրեւ անպէտ առարկայ), հոս այլեւս մեկնաբանութիւնները աւելորդ կը դառնան…։ Բարեացակամօրէն մեզի շնորհուած ԻՐԱՒՈՒՆՔԻ ՄԸ անտեսումն է անիկա…։

Այսօր, խելայեղ պատերազմը շատ դժուարին կացութեան մը դէմ յանդիման դրած է Հալէպի հայկական դպրոցները, մանաւանդ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ գետնի վրայ։ Կացութիւնը ահազանգային է։

Հարկ է առատօրէն օժանդակել հալէպահայ դպրոցին, որպէսզի փեթակին մեղրը չդադրի…։ 

ՄԱՍ - 4

ՀԱԼԷՊ՝ ՄԱՐԴՈՒԺ ՀԱՅԹԱՅԹՈՂ ԿԱԹՍԱՅ ՄԸ 

Արագ շրջապտոյտի մը ձեռնարկեցէք Հալէպի հայաշատ թաղամասերուն մէջ ու այցելեցէք մեր ակումբները։ Երկլեզու (հայերէն-արաբերէն) ցուցանակներ ամրացուած են ատոնց մուտքին,- Արամ Մանուկեան Ժողովրդային Տուն, Հ.Բ.Ը.Մ.-Հ.Ե.Ը, Թէքէեան Մշակ. Միութիւն, Նոր Սերունդ Մշակ. Միութիւն, Գերմանիկ-Վասպուրական Մշակ. Միութիւն, ՈւրՖայի Վերածնունդ Մշակ. Միութիւն…

Այս ու ասոնց նման դեռ տասնեակ մը միութիւններ ու հաւաքատեղիներ՝ գիրկ բացեր են բազմահարիւր, հազարաւոր հայորդիներու, որոնք հայկական դպրոցներէ շրջանաւարտ ըլլալէ ետք՝ հիմա հո՛ս են, ակումբներու հայաշունչ երդիքին տակ, որպէսզի չկտրեն իրենց պորտակապը Ազգին հետ…։

Ով ի՛նչ հակում կամ նախասիրութիւն որ ունի՝ գոհացում կրնայ գտնել այստեղ։

Երգե՞լ կ՛ուզես,- մաս կազմէ Համազգայինի «Զուարթնոց» երգչախումբին (կը թուեմ խորհրդանշական անուն մը պարզապէս)։

Թատերական ձիրքե՞ր ունիս,- քեզ կը սպասեն Բարեգործականի «Ադամեան» թատերախումբն ու «Զաւարեան»ը։

Պարարուեստի՞ սիրահար ես,- կան գործունեայ 2-3 որակաւոր պարախումբեր։

Գրչի ու գրականութեա՞ն սպասաւոր ես,- մասնակցիր Սուրիահայ Գրողներու Համախմբումի ամսական նիստերուն։

Նկարչակա՞ն ձիրքեր ունիս,- գնա՛ «Սարեան» կամ «Արշիլ Կորքի» ակադեմիաներ։

Մարզի՞կ ես,- թակէ դուռը Հ.Մ.Ը.Մ.ին…

Սկաո՞ւտ կ՛ուզես դարձնել զաւակդ,- լեռ ու բանակավայր բարձրացուր զայն՝ Հ.Մ.Մ.ի կամ Հ.Մ.Ը.Մ.ի վաշտերուն հետ։

Երիտասարդական շարժումներո՞ւ կ՛ուզես սատարել,- ՍԵՄն ու ՏԽՐՈՒՆԻն կը սպասեն քեզ…

Հայրենակցական ջի՞ղդ պիտի ջրդեղես,- խառնուէ՛ Մարաշի, Քիլիսի, Տիգրանակերտի, Զէյթունի, Տարօնի, ՈւրՖայի հայրենակցական միութեանց վարչութիւններուն…։

Բարեսիրական ու խնամատարական աշխատանքի՞ ատակ ես,- Ս.Օ.Խ.ը կրնայ գոհացնել քեզ։

Ու տակաւին ինչե՜ր եւ ինչե՜ր, որոնք Հալէպը վերածեր են «Փոքրիկ Հայաստան»ի մը…։

Մեր սրահները կը յորդին բազմութիւններով՝ որոնք կու գան հետեւիլ յաճախ զիրար խաչաձեւող մշակութային ձեռնարկներու կամ յոբելենական տօնակատարութիւններու։ Եւ այդ հաւաքները մենք կը սարքենք մեր ՍԵՓԱԿԱՆ շքեղ հանդիսասրահներուն մէջ, որոնց նմանները ո՛չ տեղացիները ունին, ո՛չ ալ արտասահմանի հայ գաղութները (բացի Պէյրութէն)։

Այս լայնատարած ու բազմաբնոյթ «ազգային» կեանքին մէջ է որ կ՛եռեւեփի հալէպահայ գաղութը օրն ի բուն։ Չորս միլիոննոց հսկայ քաղաքին մէջ՝ գրեթէ ԱՌԱՆՁՆԱՅԱՏՈՒԿ է ազգային-մշակութային այս անօրինակ պատկերը, որովհետեւ մեզի հետ կողք-կողքի ապրող մեր միւս (ոչ հայ) համաքաղաքացիները չեն կրցած ստեղծել կամ չունին մերիններուն համազօր պէսպիսուն կառոյցներ, ընձեռուած կարելիութիւններ…

Ահա՛ թէ ինչու՝ Հալէպը դարձեր է հայապահպանութեան ԻՏԷԱԼ վայր մը, բերրի հող մը, ուր իր աչքերը լոյսին բացող նորածին երեխան ՀԱՅ կը ծնի ու անպայման ՀԱՅ կը մեռնի…։

Հետեւաբար, ահազանգը, զոր շատեր հնչեցուցին հալէպահայ գաղութին հաւանական քայքայումին կամ նօսրացումին առաջքն առնելու համար, տեղի՛ն էր ու արդար։

Հալէպը հայկական տարաբնոյթ մարդուժի կաթսայ մըն է։ Այդ կաթսայէն է որ կը կերակրուին Լոս Անճելըսն ու Պոսթընը, Գարագասն ու Աթէնքը, Վալանսն ու Քուէյթը , եւ անշուշտ՝ Պէյրութն ու Անթիլիասը…։ 

Levon Sharoyan describes "the value of the Armenian Community of Aleppo", what it represented and what has been its contribution to the overall Diaspora Armenian life in religious, organizational, educational and other spheres. 

Source: Armenian Cultural Company 

Saturday, July 26, 2014

Հալէպ` խենթերու քաղաք


​Մանուէլ Քէշիշեան

- Ալօ՞, մեր քո՞վ ինկաւ հաունը… Երկո՞ւ վիրաւոր, լա՜ւ, ինչ որ է… ելեկտրականութիւն կա՞յ… Ջուր եկա՞ւ…

- Իմ զաւակներս այս տարի դեռ պտուղ չեն կերած… Շատ սուղ է… Եւ դեռ դպրոցական կրթաթոշակ կ'ուզեն…

- Երկուշաբթի այս ամսուան պաշարը պիտին սկսի բաժնել, քու թիւդ քանի՞ է…

- Պակսեցուցեր են եղեր…

- Մարաշցիներուն դրամ եկեր է եղեր…

- ՔԱՐԻԹԱՍ-ը համալսարանականներուն դրամ կը բաժնէ եղէր… Մաս առ մաս կու տայ, որպէսզի չվատնեն՝ օրինակ բջիջային հեռախօս չգնեն..

- Շուէտէն տալս հեռաձայնեց.. Գիշեր ցերեկ մեր մասին կը մտածեն եղէր… Իրենք հոն առօք-փառօք նստեր են… Գոնէ քանի մը ղրուշ ղրկէր…

Ամբողջ երեք տարի այս բնոյթի են մեր խօսակցութիւնները Հալէպի մէջ: Պատերազմին սկիզբը աւելի շատ պայթիւններուն եւ մեռածներուն մասին կը խօսէինք: Հիմա ալ կը խօսինք այդ մասին, սակայն կենցաղային առօրեայ նիւթերը աւելի շատ տեղ կը գրաւեն.. Անշուշտ ասոր կ'աւելնան գաղթերու նիւթերը, Հայաստանի եւ Պէյրութի մէջ հալէպցիներու վիճակը եւայլն…

Դժգոհութիւն եւ վախ…

Վախ կեանքիդ համար, աւելի շատ վախ ընտանիքիդ անդամներուն կեանքին համար..

Ամուսինդ կամ կինդ տունէն դուրս ելած է, ըսենք թէ բանջարեղէն գնելու գացած է… կէս ժամ անցած է եւ դեռ չէ եկած… Բջիջայինը կը վերցնես եւ կը հեռաձայնես.

- Ո՞ւր մնացիր, ա՛յ մարդ…

- Հիմա կու գամ- լուբիա չեմ գտներ…

- Իրենց ալ, իրենց լուբիային ալ… Շուտ տուն եկուր: Հիմա հրասանդները կը սկսին…

Զաւակդ ակումբ գացած է, ժամը հինգին պէտք է վերադարձած ըլլար. ժամը չորս ու կէս է… Բջիջայինին կը դիմես… Զաւակդ չի պատասխաներ…

- Չի պատասխաներ, գնա՛ նայիր, ո՞ւր մնաց…

- Թերեւս դեռ փորձը չէ վերջացած

- Իրենց ալ, իրենց փորձերուն ալ…

- Գիշերները չես քնանար, օդանաւերու, թնդանօթներու եւ ամէն տեսակ զէնքերու ձայներէն… Իսկ աւելի կը վախնաս՝ երբ այդ ձայները չկան…

Այս բոլոր խօսակցութիւնները կ'ընթանան դժգոհութեամբ: Դժգոհութիւն՝ երկրին վիճակէն, տեղական ղեկավարներէն, համակիրներէն, ընդդիմադիրներէն, մեծ պետութիւններէն, քրիստոնեաներէն, իսլամներէն, եւ մանաւանդ ինքզինքնէն…

Ու այս բոլորը մեզ ջղագրգիռ կը դարձնեն: Օրերը կ'անցնին, շաբաթները, ամիսները նոյնպէս, եւ մեր վիճակը չի բարելաւուիր: Ընդհակառակը, ամէն տեսակի պայթիւնները կը շատնան, անգործներու թիւը կը պակսի, կը պակսի՞, ամէն մարդ գործ մը կը ճարէ, բայց ծախսերուն հետ համեմատած անոնց շահը այնքան քիչ է… Տնանկներու թիւը կը շատնայ, ամէն տեղէ նիւթական օգնութիւն ակնկալողներուն թիւը կը բազմանայ, ու մարդոց դէմքերուն վրայ յոգնածութիւն եւ վհատութիւն կը նշմարուին:

-Մեր յոյսը պէտք չէ կտրենք.- իրարու խորհուրդ կու տանք. Սակայն երբ նոյն խորհուրդը երկրի դուրսէն գայ, կը ջղայնանանք: Խեղճ դրսեցիները եւ դրսեցի  դարձած հալէպցիները ինչ ալ ընեն մեզ չեն կրնար գոհացնել, ընդհակառակը…

Կը փորձենք յուսալ, որովհետեւ ուրիշ բան չունինք ընելու…

Մարդոց աչքերուն մէջ վախը արդէն բոյն կը դնէ: Վախ՝ ամէն ինչէ եւ յատկապէս անորոշութենէ…

Վախին հետ կ'ուռճանայ նաեւ դժգոհութիւնը:

Մարդիկ դեռ կը ժպտին բայց այդ ծամածռուած ժպիտը իրենց դէմքին յաճախ յիմարանման արտայայտութիւն կու տայ…

Մենք կը դառնանք աւելի ջղագրգիռ ու…

Կռուըտուք… Կռուըտուք ամէն տեղ, ամենայ դոյզն պատճառաւ եւ… Անառիթ. Ամէնքը կը կռուըտին բոլորին հետ եւ մանաւանդ .. հարազատներուն հետ: Կռուըտուք… Անթաքոյց կռուըտուք…

Կը քալես փողոցէն պատշգամբէն եկող ձայները կը լսես…

- Արդէն դուն տղամարդ չես որ…

- Գնա՛, ինձմէ լաւը գտիր…

- Կը գտնեմ, շա՜տ կայ…

- Գնա՛, աչքիս առջեւէն, դժոխք գնա՛…

- Ո՞ւր երթամ, արդէն դժոխքի մէջ կ'ապրիմ…

Այսպիսի խօսակցութիւնները այնքան շատ են որ…

Առաջ, տան մէջ եթէ մէկը քիչ մը ձայնը բարձրացնէր, միւսը կ'ըսէր.

- Ցածցո՛ւր ձայնդ, դրացիները կը լսեն…

Հիմա՞, երբ կռուող կողմերէն մէկը նոյնիսկ առանձին մնայ՝ կը շարունակէ բարձրաձայն կռուըտուքը. Օրինակ ամուսինը զինադադար տալու համար տունէն կ'ելլէ եւ սրճարան քանի մը ժամ թուղթ խաղալու կ'երթայ..

Կինը կը շարունակէ, եւ դուն փողոցէն կը լսես..

-Յանցաւորը ես եմ, պէտք է եղբայրներուս հետ Պէյրութ երթայի..

Կամ.

-Ես եմ յանցաւորը, որ քեզի պէս մէկու մը հետ ամուսնացայ, մե՜ղք ինծի…

Խեղճ կինը քառորդ դար առաջ առած քայլին համար կը զղջար եւ ափսոսանք կը յայտնէր… Շուրջդ նայիր եւ կը նկատես, որ Հալէպի մէջ օրեցօր կը շատնայ իրենք իրենց հետ լսելի ձայնով խօսողներուն թիւը..

Ասոնց ի՞նչ ըսես..

Կը շատնայ քունէ վախցողներուն թիւը, կը շատնայ դեղահատերու օգնութեամբ քնացողներուն թիւը՝ նոյնիսկ ցերեկները..

Մենք մեր մտածելու ընդունակութիւնը կը սկսինք կորսնցնել, խոհի եւ մտորումի տեղ մեր մտքին վրայ կ'իշխեն մտահոգութիւնները, եւ մեր միտքը կը մոլորի, մեր միտքը կը պղտորի, մի քանի մտասեւեռումներ գամուած կը մնան հոն… Նիւթական օգնութեան նոր աղբիւրներ ինչպէ՞ս գտնենք… Աստուած իմ ի՞նչ ընեմ որ ռումբ մը վրաս չգայ…

Բայց եւ այնպէս կը շատնայ «Մեռնողը կ'ազատի» բարձրաձայն ինքնիրեն ըսողներուն թիւը…

Ու.. եթէ այսպէս շարունակուի ո՞ւր պիտի հասնինք, ո՞ւր կը տանին մեզ օրերը.. արդեօք ամէն բարոյական արժէք պիտի կորսնցնէ՞ իր իմաստը, արդեօք պիտի չքանա՞ն պատիւ-արժանապատուութիւն հասկացողութիւնները…

Յուսահա՞տ եմ արդեօք: Կը նախընտրեմ ըսել որ իրատես եմ…

Արդեօք պիտի կորսնցնե՞նք մեր խելքը, կամ մեր հոգիները պիտի խաթարի՞ն…

Շա՞տ կը չափազանցեմ, պարզապէս կը չափազանցե՞մ…

Երանի..

Իսկ այդ պարագային ո՞վ պատասխան պիտի տայ, թէ՞ միտքերը խեղաթիւրողներն ու հոգին սպանողները մարդը մարմնապէս սպանողներուն չեն նմանիր, առաջինները անմեղ են օրէնքի եւ Աստուծոյ առջեւ…

Մտքիս մէջ մտասեւեռում մը կը յամառի կանգ առնել…

Դարեր առաջ Հալէպը Պիմարստան մը ունէր, հոն կը փորձէին խենթերը երաժշտութեան օգնութեամբ բուժել, երբ Եւրոպայի կը ծեծէին նման խեղճերուն՝ անոնց մէջէն դեւերը, չար ոգիները դուրս քշելու համար: Այդ ժամանակ դեռ Միացեալ Նահանգներ անունով պետութիւն չկար, որ գիտնայինք թէ հոն ի՞նչ կ'ընէին… Պիմարստանը եւրոպացի զբօսաշրջիկներու սիրած մէկ հնավայր-թանգարանի վերածուած էր մինչեւ…  Տարիներ առաջ Հալէպը Տուէրինէ կոչուող վայրին մէջ հոգեբուժարան մը ունէր, որ գրաւուեցաւ զինեալ խմբաւորումներու կողմէ, եւ անոր բժիշկներն ու հիւանդները ստիպուեցան իրենք իրենց գլուխին ճարին նայիլ…

Մտասեւեռումս. հիմա ի՞նչ պիտի ընենք եթէ ամէն ինչ այսպէս շարունակուի եւ մեր հոգեկան վիճակը բարդանայ: Արդեօք մեծ ցուցանակ մը դնե՞նք Հալէպի մուտքերուն՝ խղճի ցաւ պատճառելով մեր խենթութեան պատճառ դարձողներուն, եւ ընդունինք եւրոպացի զբօսաշրջիկներ…

Թէ՞ համոզուինք որ անոնք խղճի որեւէ խայթ չեն զգար եւ փորձենք խելքերնիս գլուխնիս հաւաքել եւ  մեր հոգիներուն անխաթար պահել…

Քննարկում Կազայի (Պաղեստին) իրադարձութիւններուն մասին

ՍիվիլՆեթի վերլուծաբաններ Թաթուլ Յակոբեանը և Յարութ Էքմանեանը կը քննարկեն Կազայի մէջ տեղի ունեցող իրադարձութիւնները:

Tatul Hakobyan and Harout Ekmanian discuss the developments in Gaza.  


Friday, July 25, 2014

«ԱԶԴԱԿ» ՕՐԱԹԵՐԹԸ Կ՛ՈԳԵԿՈՉԷ ԳՐԱԳԷՏ ՊՕՂՈՍ ՍՆԱՊԵԱՆԸ՝ ՅԱՏՈՒԿ ԹԻՒ ՄԸ ՆՈՒԻՐԵԼՈՎ ԱՆՈՐ

«ԱԶԴԱԿ» ՕՐԱԹԵՐԹԸ Կ՛ՈԳԵԿՈՉԷ ԳՐԱԳԷՏ ՊՕՂՈՍ ՍՆԱՊԵԱՆԸ՝ ՅԱՏՈՒԿ ԹԻՒ ՄԸ ՆՈՒԻՐԵԼՈՎ ԱՆՈՐ

Լ. ՇԱՌՈՅԵԱՆ

Օրերը թաւալեցան արագ-արագ։ Դեռ երէկ էր, երբ Այնճարի մէջ հողին կը յանձնուէր գրականագէտ ու «Բագին»ի երկարամեայ խմբագրապետ Պօղոս Սնապեանի անշունչ մարմինը։ Հիմա արդէն քառասունքն ալ հասաւ…

Բայց այս քառասունքը նշանաւորուեցաւ շա՛տ տեղին նախաձեռնութեամբ մը։

«Ազդակ»ի խմբագրութիւնը, քանի մը օր առաջ, Կիրակի 20 Յուլիսի անմիջական նախօրէին, հրապարակ հանեց իր պատրաստած յատուկ «Յաւելուած»ը՝ ամբողջութեամբ նուիրուած Պօղոս Սնապեանին։

Որքա՜ն սքանչելի մտայղացում մը, նաեւ՝ երախտագիտական արդա՛ր տուրք մը, հանդէպ գրչի անկրկնելի վաստակաւորի մը, որուն մնայուն ներկայութիւնը Պէյրութի մէջ՝ օրհնութիւն մըն էր գաղութին համար…


«Յաւելուած»ը կը բաղկանայ 24 էջէ։ Այստեղ իրենց ստորագրութիւնը դրած են Նազարէթ Պէրպէրեան (Աթէնք), Մարի Ռոզ ԱպուսէՖեան (Սան Ֆրանսիսքօ), Շահանդուխտ, Կարօ Արմէնեան, Պօղոս Շահմելիքեան (Լոս Անճելըս), Նորա Արիսեան (Դամասկոս), Սեդա Գրիգորեան (Լոս Անճելըս), Նորա Բարսեղեան, Սալբի Քիւրքճեան-Թաշճեան, Սեւակ Քենտիրճեան, Ժաք Յ. Յակոբեան, Փանոս Ճերանեան (Մոնրէալ), Համբիկ Պիլալեան եւ Գէորգ Պետիկեան։ Տեղ տրուած է նաեւ հանգուցեալին յուղարկաւորութեան ընթացքին արտասանուած դամբանախօսութիւններու կամ այդ առթիւ հասած ցաւակցագիրերու…։ Վերջաւորութեան, տրուած է գրաւոր պատճէնը այն շահեկան ու բովանդակալից հարցազրոյցին, զոր վերջերս Պէյրութի «Վանայ Ձայն» ռատիօկայանը կատարեր է երեսփոխան Յակոբ Բագրատունիի ու «Բագին»ի այժմու խմբադիր Յակոբ Պալեանի հետ, զանոնք խօսեցնելով Պօղոս Սնապեանի մասին…։ 


Վերը յիշատակուած անուններէն ոմանք բախտն ունեցեր են աշակերտելու Սնապեանին, ուրիշներ՝ գործակցեր են իր հետ։ Բոլորն ալ կը շեշտեն ողբացեալ գրագէտին ջղուտ նկարագիրը, վեր կ՛առնեն անոր գրականագիտական խորունկ պաշարը, գրական գործեր վերլուծելու բացառիկ հմտութիւնը, պայծառ ու հմայիչ լեզուն, երիտասարդ գրասէր սերունդներու վրայ թողած ազդեցութիւնը եւայլն։

Կար ժամանակ,- երբ Պ. Սնապեան վարիչ-խմբագիրն էր «Բագին»ին -, կը սիրէր ատենը մէկ «Բացառիկ» թիւեր նուիրել մեր գրականութեան երեւելի դէմքերուն։ Զորօրինակ, այդպիսի թանկագին թիւեր նուիրած էր Մեսրոպ Մաշտոցին, Սայաթ Նովային, Յակոբ Օշականին, Համաստեղին, Ակսէլ Բակունցին, Եղիշէ Չարենցին, Մուշեղ Գալշոյեանին, Աւետիս Ահարոնեանին, Պետրոս Դուրեանին, Եդուարդ Պօյաճեանին, Կոմիտասին, Թէքէեանին, Սիամանթոյին եւ այլոց։ 

Հիմա, ի՛ր մահուան առթիւ, իր անմիջական գործակիցները իրե՛ն կը նուիրեն «Ազդակ»ի յատուկ թիւ մը…։
Կեանքի անիմանալի խորհուրդն է այս…։ 


Յ.Գ.- «Ազդակ»ի այս «Յաւելուած»ը կարելի է ամբողջովին կարդալ համացանցի վրայ՝ մտնելով թերթին պաշտօնական կայքէջը (www.aztagdaily.com

Levon Sharoyan writes about Lebanese Armenian writer Boghos Snabian, one of the last Diaspora writers of past generations who have died recently in Beirut. Snabian used to work in Aztag daily. His colleagues have prepared a special issue of Aztag in his memory.

Լեւոն Շառոյեանի Հալէպի նուիրուած շարքին մասին

Հետաքրքրական էր Լեւոնին այս շարքը: Մաղթենք որ երկարի, այլ ձեւերով: Հալէպ իր ներկայ պատերազմական վիճակին մէջ իսկ ունի նախանձելի ու օրինակելի դիրք մը՝ կասկածէ վեր է: Սիւրմէեանի գործէն ետք արդեօ՞ք Հալէպը հանգամանալից ու համապարփակ ուսումնասիրութեան արժանացած է. չեմ գիտեր: (Չեմ խօսիր հայաստանեան անլուրջ հետազօտութւիւններու մասին...): Համացանցի վրայ եւ այլուր կարելի է հանդիպիլ մաքուր հայերէնի տիրապետող ոչ սակաւաթիւ հալէպահայերու, որոնք ցրուած են, որոնց ուժը մեր համապատասխան մարմինները օգտագործելու մասին չեն մտածեր երբեք, դժբախտաբա՛ր: Եզակի երեւոյթ մըն է ըստ իս հալէպցիներու մօտ մշակութային արժէքներով խանդավառուելու յատկութիւնը: Ասոր հետքերը նուազ չափով մը կարելի է Պոլիս գտնել, թերեւս, բայց Հալէպի մէջ գիրը, գիրքը, մշակութայինը, հոգ չէ երբեմն միայն ձեռնարկներու սահմաններուն մէջ՝ յատուկ տեղ ունին, կարեւորութիւն եւ արժէք ունին մարդոց առօրեային մէջ: Ասիկա երբեք արհամարհելի հանգամանք մը չէ: Իսկ Հալէպին նիւթապէս օժանդակելը համապատասխան հիմնարկութեանց պարտքն է: Այնպիսի հիմնարկութիւններէն մէկը իր տեղեկագրին մէջ անպատասխանատու արտայայտութիւն մը ունեցած էր, թէ՝ «երբ պատերազմը դադրի՝ պիտի օգնենք վերաշինութեան...»: Այսպիսի հիմնարկութիւններու պատասխանատուները կը սպասեն որ գաղութ մը արիւնաքամ ըլլայ՝ ու յետոյ իբր թէ ոտքի կ'ելլեն, մինչդեռ կրակը ուր որ կ'այրի՝ ճիշդ հոն հարկ է ջուր թափել եւ...առանց ուշանալու:

Իշխան Չիֆթեան
Ishkhan Chiftjian About Levon Sharoyan's 4 part series on Aleppo Armenians (Churches, schools, institutions, media, society).